
Nhiều tổ chức phi chính phủ quốc tế được thành lập vì mục đích bảo vệ quyền lợi của các loài động vật. Ngày nay, họ đã nâng việc ăn chay lên một tầm cao hơn, không chỉ hạn hẹp trong mỗi cá nhân mà còn hướng đến cả cộng đồng nhân loại toàn cầu. Họ ăn chay để bảo vệ môi trường sinh thái, gìn giữ trái đất tươi xanh, cho bầu không khí trong lành, giảm thiểu sự nóng lên của trái đất, bớt các thảm họa thiên tai. Ở Việt Nam, phong tục ăn chay có từ thời nhà Lý, triều đại cực thịnh của dân tộc và của đạo Phật Việt Nam. Hàng năm, ngay từ những ngày đầu năm mới, người ta thường ăn chay, đi chùa lễ Phật. Vì vậy, ăn chay ngày lễ Tết mang đậm màu sắc ý nghĩa tâm linh, là nét văn hóa đặc biệt của người Việt Nam.
Tại nhiều vùng miền trên khắp đất nước ta, do cả năm vất vả mưu sinh, nên người ta thường ăn chay ngày Tết để cầu phúc đức, an lành, may mắn cho năm mới và sám hối những điều không phải đạo làm người đã làm trong năm cũ.
Ngoài làng Đào Đặng ở Hưng Yên còn có làng Đào Xá vùng Kinh Bắc có tục lệ làm cỗ chay ngày Tết. Hầu hết các gia đình trong làng vào ngày mùng một và ngày mùng bảy Tết đều làm cỗ chay mang ra chùa cúng Phật và sau là đãi khách. Các món chay đều làm từ sản phẩm của nhà nông như lúa gạo, rau đậu củ quả, như món bánh Cắp nổi tiếng được làm từ bột gạo nếp mới, món cháo Cái được làm từ gạo tẻ mới và món bún riêu chay rất đặc biệt mang tên Bún riêu Đào Xá…
Ở các tỉnh phía Nam, vùng đồng bằng châu thổ sông Cửu Long, Phật giáo có ảnh hưởng mạnh đến đời sống người dân. Vì đây là vùng đất mới khẩn hoang, nhu cầu tâm linh và đạo Phật hòa quyện vào đời sống mới của người dân. Vì vậy, có thể đó là nguyên nhân của phong tục chay ngày Tết khá phổ biến ở người dân miền Nam từ buổi đầu khẩn hoang cho đến ngày nay. Món chay ở miền Nam, đặc biệt vùng đồng bằng châu thổ sông Cửu Long khá đa dạng do phong phú rau quả. Và cũng vì vậy trong các món chay ở miền Nam chúng ta thấy đều có nước cốt dừa và các loại rau tươi thêm vào món ăn. Ngoài bánh tét chay nổi tiếng còn có một vài món chay đặc biệt như món canh kiểm tổng hợp với rất nhiều loại rau, củ, và quả như mít chín, chuối sáp, chuối ngự, khoai mì, khoai môn, bột khoai, bí đỏ, mướp hương và nước cốt dừa. Thêm vào đó là món bánh mì khô kho với nước dừa và món gỏi bắp chuối làm bằng bắp chuối tươi, lá vạn thọ và mì căn xé nhỏ.
Ngày lễ Tết là dịp đoàn tụ gia đình, vì vậy phong tục cúng chay, ăn chay thể hiện tinh thần nhân văn của người Việt và xuất phát từ Bồ đề tâm của những hành giả Phật giáo. Ðã là loại hữu tình, loài nào cũng biết đau đớn buồn khổ và ham sống sợ chết. Làm sao ta lại nỡ an nhiên vui vẻ, ăn uống trên sự đau khổ vô hạn của chúng sinh? Chính mình khi sắp bị giết đã khóc thương sợ hãi, hoặc người thân bị giết thì cũng xót xa, oán hận, đau buồn. Làm sao ta lại nỡ vì sự đoàn tụ của gia đình mình mà lại làm cho chúng sinh khác phải sợ hãi đau thương và bị chia ly quyến thuộc?
Nguyên liệu (cho 4 người ăn) bao gồm: 100g cho mỗi loại nấm: đùi gà, kim châm, rơm, linh chi, đông cô. 100g cho mỗi loại rau: cải bẹ trắng, cải cúc, cải thảo, bó xôi. 2 miếng đậu hũ non (khoảng 200g). 5 vắt mì (khoảng 200g). 1 cây chả chay (khoảng 150g). Rau củ nấu nước dùng: 1 củ su hào, 1 quả su su, 1 củ cà rốt, 1 củ cải mặn. Gia vị: muối, đường.
Nguyên liệu bao gồm: Mắm đậu, Chao, xì dầu, sả và ớt băm. Đậu hũ 1 miếng, tôm, mực, cá viên chay, Bún, Dầu ăn 2 muỗng, Đường, muối, bột nêm. Rau ăn kèm: rau đắng, bắp chuối bào, bông súng, rau nhút, nấm rơm hoặc nấm bào ngư, kèo nèo, rau thơm, cà tím, đậu bắp...
Nguyên liệu bao gồm: chả chay, khoai môn, miếng đậu hũ non, tần ô, thiên lý, bông bí, cải thìa, nấm rơm, gọt rửa sạch, chao trắng, chao đỏ, gừng sả băm, nước cốt dừa, nước trắng…